Bạn có nhớ cái cảm giác hồi hộp khi nhìn vào màn hình, thấy một pool DeFi bất ngờ đạt 1500% APR, và bạn biết mình chỉ có vài phút để quyết định? Tôi nhớ. Đó là năm 2020, DeFi Summer, tôi 27 tuổi, vừa xây xong bot theo dõi gas fee real-time trên Uniswap. Cảm giác như đang cưỡi sóng thần. Nhưng hôm nay, tôi không muốn nói về những con sóng đó. Tôi muốn nói về thứ đang âm thầm thay đổi dòng chảy của cả đại dương: stablecoin.
"Stablecoin là gì?" — câu hỏi mà 5 năm trước chỉ có vài nghìn người quan tâm. Giờ đây, nó là chủ đề nóng trong mọi cuộc họp của các ngân hàng trung ương. Từ PYUSD của PayPal, USDC của Circle, cho đến UST của Terra (còn nhớ cái ông Kwon không?), cuộc chiến giành quyền kiểm soát thị trường stablecoin đang nóng hơn bao giờ hết. Và theo tôi, đây chính là mặt trận quan trọng nhất của cuộc chiến tiền tệ thế kỷ 21.
Hãy nhìn vào bức tranh lớn. Hơn 90% stablecoin hiện tại được neo giá bằng USD. Điều đó có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là bất kỳ ai trên thế giới, chỉ cần có kết nối internet, đều có thể tiếp cận đồng đô la Mỹ mà không cần phải mở tài khoản ngân hàng Mỹ, không cần phải xin thị thực, không cần phải tuân thủ các quy định khắt khe của hệ thống tài chính truyền thống. Đây là một siêu năng lực mà chưa một quốc gia nào từng có. Nó giống như việc Mỹ đang in tiền và phát không cho cả thế giới, nhưng lần này, không qua kênh ngân hàng trung ương hay SWIFT, mà qua blockchain.
Nhưng có một góc nhìn phản trực giác mà tôi ít thấy ai nhắc đến. Hầu hết mọi người nghĩ stablecoin là "công cụ thoát khỏi hệ thống tài chính truyền thống". Sai. Stablecoin thực sự là công cụ để củng cố sự thống trị của đồng đô la trong thời đại kỹ thuật số. Tại sao ư? Bởi vì mỗi khi một người ở Nigeria, Ấn Độ hay Việt Nam sử dụng USDT hay USDC để giao dịch, họ đang tự động chấp nhận đồng đô la làm đơn vị tài khoản. Họ đang mua vào một IOU (chứng nhận nợ) của Mỹ, được đảm bảo bởi trái phiếu kho bạc Mỹ. Đây là một hình thức "dollarization" (đô la hóa) mới, tinh vi hơn và khó bị chống lại hơn.
Tôi nhớ hồi đó, khi PayPal ra mắt PYUSD, tôi đã có một cuộc tranh luận dài với một đồng nghiệp. Anh ta bảo: "Đây là chiến thắng của crypto, PayPal đang chấp nhận blockchain!". Tôi cười và bảo: "Không, đây là chiến thắng của quy định. PayPal đang phòng thủ. Họ ra mắt PYUSD để trở thành đối tác tuân thủ, còn hơn là đợi bị quy định đè bẹp." Và quả thực, PYUSD là một bước đi chiến lược, nó cho phép PayPal tham gia vào cuộc chơi stablecoin mà không cần phải lo lắng về việc bị SEC kiện. Nó giống như việc một con cáo già chấp nhận trở thành người trông coi chuồng gà.
Quay lại câu chuyện. Hãy nhìn vào những con số. Tổng vốn hóa thị trường stablecoin hiện tại đã vượt quá 150 tỷ USD. Một con số khổng lồ. Nhưng điều thú vị là, dòng tiền đang chảy ra khỏi các sàn giao dịch tập trung (CEX) và vào các giao thức DeFi. Tại sao? Bởi vì lợi suất từ yield farming vẫn còn hấp dẫn, nhưng quan trọng hơn, người dùng đang tìm kiếm sự tự chủ. Họ không muốn tiền của mình bị đóng băng bởi một quyết định của một ngân hàng hay một chính phủ.
Nhưng đây mới là phần "contrarian" mà tôi muốn nói. Stablecoin không phải là công cụ phi tập trung. Nó phụ thuộc hoàn toàn vào một bên thứ ba đáng tin cậy: tổ chức phát hành. Tether (USDT) và Circle (USDC) đều là các công ty Mỹ, tuân thủ luật pháp Mỹ. Nếu chính phủ Mỹ ra lệnh đóng băng tài sản của một địa chỉ nào đó, họ sẽ làm. Chúng ta đã thấy điều này với Tornado Cash. Vậy, stablecoin thực chất là một "con ngựa thành Troy" mà Mỹ đang đưa vào thế giới crypto. Nó mang lại sự ổn định và thanh khoản, nhưng ẩn sâu bên trong là khả năng kiểm soát và giám sát tuyệt đối.
"Vậy thì sao?" — bạn có thể hỏi. "Tôi chỉ muốn giao dịch, kiếm lời, và rút tiền." Đúng, đó là suy nghĩ của số đông. Nhưng hãy nghĩ xa hơn. Nếu một ngày nào đó, Mỹ quyết định sử dụng stablecoin như một vũ khí địa chính trị, họ có thể làm gì? Họ có thể đóng băng tất cả tài sản của một quốc gia, kiểm soát dòng vốn, hoặc thậm chí thay đổi tỷ giá neo. Nghe có vẻ viễn tưởng? Hãy nhìn vào những lệnh trừng phạt nhắm vào Nga, Iran, hay Venezuela. Họ đã bị cắt khỏi SWIFT. Bước tiếp theo là bị cắt khỏi stablecoin. Đó là lý do tại sao các quốc gia như Nga, Trung Quốc, và EU đang gấp rút phát triển các stablecoin của riêng mình, hoặc các loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC).
Tôi có một câu chuyện từ thực tế. Trong một lần phỏng vấn với một kỹ sư từ một dự án ZK-proof mới ở Zurich (hồi năm 2022, bear market), anh ta nói với tôi: "Người dùng crypto nghĩ họ đang thoát khỏi hệ thống, nhưng thực ra họ đang xây dựng một hệ thống mới, và hệ thống đó vẫn do chính các cường quốc kiểm soát." Lúc đó tôi không tin lắm. Nhưng nhìn vào bức tranh stablecoin hiện tại, tôi thấy anh ta đã đúng.
Vậy, chúng ta nên làm gì? Đầu tiên, đừng ngủ quên trên chiến thắng. Stablecoin là công cụ tuyệt vời để giao dịch và kiếm lợi nhuận, nhưng đừng ảo tưởng về tính phi tập trung của nó. Thứ hai, hãy theo dõi sát sao các động thái quy định. Khi SEC hay CFTC ra tay, đó sẽ là tín hiệu cho thấy cuộc chơi đang thay đổi. Thứ ba, hãy đa dạng hóa. Đừng để tất cả trứng vào một giỏ USDT. Hãy tìm hiểu về các stablecoin phi tập trung thực sự như DAI (dù nó cũng có những rủi ro riêng), hoặc các giải pháp cross-chain giúp giảm sự phụ thuộc vào một mạng lưới duy nhất.
Stablecoin không chỉ là một phát minh kỹ thuật, nó là một vũ khí địa chính trị. Cuộc chiến giành quyền kiểm soát nó sẽ quyết định tương lai của tài chính toàn cầu trong 10 năm tới. Và nếu bạn nghĩ rằng điều này không liên quan đến bạn, hãy nhớ lại câu chuyện về những người dùng Terra UST — họ đã mất tất cả chỉ sau một đêm. Thị trường tiền tệ kỹ thuật số không tha thứ cho sự chủ quan.
Hãy theo dõi. Hãy học hỏi. Và trên hết, hãy luôn đặt câu hỏi: "Ai đang kiểm soát dòng tiền này?"
