'Một con tàu chở quá tải sẽ chìm trước khi cập bến. Nhưng vấn đề là, tàu của chúng ta đang chở toàn vàng.'
Năm 2017, tôi đã viết câu đó trong blog phân tích ICO. Lúc ấy tôi nghĩ mình đang nói về các dự án rác. 8 năm sau, nhìn vào báo cáo tài chính của OpenAI, tôi nhận ra mình đã lạc quan một cách ngây thơ.
OpenAI đang chìm. Và nó không đơn độc.
Hook: Tiếng chuông từ một 'lỗ đen'
Fast Technology vừa công bố một bản phân tích gây sốc: Tổng lỗ của OpenAI có thể lên tới 385.3 tỷ USD, cao hơn vốn hóa thị trường của 90% công ty trên sàn NASDAQ. Ngay cả khi loại trừ khoản 'phí chuyển đổi phi lợi nhuận sang lợi nhuận' trị giá 300-416 tỷ USD, con số lỗ hoạt động hàng năm của họ vẫn là 210 tỷ USD — gấp đôi tổng doanh thu.
Đây không phải là chuyện của OpenAI. Đây là chuyện của toàn bộ ngành AI, và theo đó là hệ sinh thái tiền mã hóa.
Context: Khi giấc mơ AGI trở thành gánh nặng
Tôi vẫn nhớ cảm giác lần đầu đọc whitepaper Ethereum của Vitalik. Đó là cảm giác của một nhà toán học nhìn thấy một cấu trúc mới. OpenAi với tôi, cũng có cảm giác tương tự — nhưng khác ở chỗ: Ethereum có một mô hình kinh tế khép kín, còn OpenAI phụ thuộc hoàn toàn vào dòng tiền bên ngoài.
Trong ngành blockchain, chúng ta có một thuật ngữ: liquidity mining. Khi phần thưởng khai thác giảm, người dùng bỏ đi. Với OpenAI, 'phần thưởng' là viễn cảnh AGI, và 'người dùng' là các quỹ đầu tư. Nhưng khác ở chỗ: liquidity mining có thể tắt được, còn cuộc đua AGI thì không.
Và đó là vấn đề.
Báo cáo chỉ ra rằng OpenAI là khách hàng mua GPU lớn nhất của NVIDIA. Họ chi 340 tỷ USD cho chi phí vận hành, trong đó phần lớn là chi phí tính toán. Doanh thu chỉ đạt 130.7 tỷ USD. Mô hình này, nếu kéo dài, sẽ tạo ra một 'lỗ đen' hút cạn dòng tiền từ mọi phía.
Hãy để tôi nói rõ hơn: Khi một công ty tiêu 2.6 USD để kiếm 1 USD, và nó đang chiếm lĩnh 60% thị phần GPU của ngành, thì cả ngành đang nuôi nó bằng máu của mình.
Core: Sự thật về 'sức khỏe' của AI
1. Con số thực sự đáng sợ
Rất nhiều người khi đọc báo cáo này sẽ tập trung vào con số 385.3 tỷ USD. Nhưng tôi muốn các bạn nhìn vào một con số khác: net margin -161%.
Con số này nói lên điều gì? Nó nói rằng OpenAI đang loss tiền với tốc độ nhanh hơn 99% các startup thời kỳ bong bóng dot-com. Amazon năm 2000 có net margin -30%. Uber trước IPO có -60%. OpenAI đang ở mức -161%.
Và điều đáng sợ hơn: tốc độ lỗ đang tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng doanh thu. Năm 2023, doanh thu của họ tăng 3.5 lần (từ 37 tỷ lên 130.7 tỷ), nhưng chi phí tăng từ dưới 100 tỷ lên 340 tỷ — tức gấp 3.4 lần. Đây là dấu hiệu của diminishing returns on scale: càng mở rộng, càng lỗ nhiều hơn.
2. Tác động tới hệ sinh thái tiền mã hóa
Đây là phần tôi muốn các bạn chú ý. Tôi đã phân tích rất nhiều dự án DeFi trong 5 năm qua, và có một quy tắc mà tôi luôn nhắc đi nhắc lại: Khi một người chơi lớn ngã, tất cả những người đang dựa vào nó sẽ ngã theo.
Trong trường hợp này:
- NVIDIA phụ thuộc vào OpenAI cho 40-50% doanh thu datacenter GPU của mình
- CoreWeave và các nhà cung cấp cloud khác phụ thuộc vào OpenAI cho 30% khách hàng
- Samsung, SK Hynix phụ thuộc vào NVIDIA và OpenAI cho 25% doanh thu HBM
Nếu OpenAI 'không thể thanh toán', chuỗi phản ứng sẽ như thế nào?
Đầu tiên, NVIDIA sẽ mất một khách hàng lớn. Họ sẽ giảm đơn đặt hàng HBM từ Samsung và SK Hynix. Các nhà cung cấp cloud sẽ mất khách hàng lớn nhất, buộc phải hạ giá hoặc đóng cửa.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó.
3. Ai sẽ hứng chịu tác động gián tiếp?
Trong thị trường tiền mã hóa, chúng ta có các dự án AI-focused như Render Network, Akash Network, io.net. Tất cả đều dựa trên một giả định: nhu cầu tính toán AI sẽ tiếp tục tăng.
Nhưng nếu OpenAI sụp đổ, niềm tin vào toàn bộ ngành AI sẽ sụp đổ theo. Các quỹ đầu tư sẽ rút khỏi lĩnh vực này. Nhu cầu GPU sẽ giảm mạnh. Và các dự án 'sharing compute' sẽ mất đi lý do tồn tại.
Tôi đã từng chứng kiến điều này. Năm 2022, khi Terra sụp đổ, mọi giao thức DeFi trên nó đều biến mất trong vòng 24 giờ. Không có gì là 'to big to fail' trong thế giới phi tập trung, và cũng không có gì là 'to big to fail' trong thế giới tập trung — chỉ là tốc độ sụp đổ khác nhau thôi.
Contrarian: Tại sao mọi người lại bỏ lỡ điều này?
Đây là phần mà tôi, với tư cách một người truyền giáo blockchain, phải nói một điều khó nghe: Mọi người đang quá tập trung vào AI mà quên mất kinh tế học cơ bản.
Tôi thấy rất nhiều người trong cộng đồng tiền mã hóa nghĩ rằng 'AI là tương lai', và vì thế họ đầu tư vào bất kỳ dự án nào có tag 'AI' trên đó. Họ không nhìn vào báo cáo tài chính, không nhìn vào mô hình kinh doanh, không nhìn vào AI companies có thực sự kiếm được tiền hay không.
Và đây là một sự thật phũ phàng: OpenAI — công ty AI dẫn đầu thế giới — đang lỗ 2.6 USD cho mỗi 1 USD kiếm được.
Nếu công ty dẫn đầu không thể kiếm tiền, thì các công ty khác (Anthropic, Cohere, Mistral) còn tệ hơn nhiều.
Tại sao mọi người bỏ lỡ điều này? Bởi vì họ bị cuốn vào câu chuyện 'AGI sẽ thay đổi thế giới'. Và khi bạn bị cuốn vào một câu chuyện lớn, bạn sẽ bỏ qua những chi tiết nhỏ — như chi phí tính toán, như tỷ lệ lỗ, như dòng tiền.
Đây là lỗi tương tự như mọi người đã mắc phải trong đợt ICO 2017: tin vào giấc mơ, không tin vào bảng cân đối kế toán.
Takeaway: Từ lỗ đen AI đến tương lai phi tập trung
Vậy, nếu OpenAI sụp đổ, điều gì sẽ xảy ra?
Ngắn hạn: Thị trường chứng khoán sẽ giảm mạnh. NVIDIA, AMD, các cổ phiếu AI sẽ mất 30-50%. Các quỹ đầu tư sẽ rút khỏi lĩnh vực này.
Trung hạn: Các dự án AI trong tiền mã hóa sẽ gặp khó khăn. Nhưng những dự án có mô hình kinh tế thực sự (như Render Network với nhu cầu rendering 3D, hoặc Akash với nhu cầu cloud computing thực tế) sẽ sống sót.
Dài hạn: Thị trường sẽ học được một bài học quan trọng: Tập trung hóa là điểm thất bại duy nhất. OpenAI là tập trung hóa cao nhất của AI. Khi nó sụp đổ, các giải pháp phi tập trung sẽ có cơ hội.
Đây là lý do tại sao tôi vẫn tin vào tầm nhìn của Satoshi và Vitalik: Một hệ thống không có điểm thất bại duy nhất sẽ sống sót lâu hơn bất kỳ hệ thống tập trung nào.
Và câu hỏi cho các bạn:
