Hãy để tôi bắt đầu bằng một con số: 2,53%. Đó là tỷ lệ ủng hộ cao nhất mà BIP-110 – một đề xuất thay đổi quy tắc sử dụng khối Bitcoin – từng đạt được từ các thợ đào. Con số này thấp đến mức buồn cười, nhưng nó đã kích hoạt một chuỗi sự kiện khiến tôi, một thám tử on-chain với 20 năm kinh nghiệm, phải ngồi xuống và mổ xẻ toàn bộ câu chuyện. Bởi vì đằng sau một đề xuất thất bại, có cả một bi kịch về niềm tin, kỹ thuật và sự kiêu ngạo.
Bối cảnh: Cuộc chiến giành không gian khối
Bitcoin, như chúng ta biết, là một lớp thanh toán phi tập trung. Nhưng từ khi Ordinals ra đời – cho phép ghi dữ liệu tùy ý lên satoshi – không gian khối đã trở thành chiến trường. Một phe cho rằng Bitcoin nên giữ nguyên bản chất tiền tệ, không phải “bãi rác dữ liệu”. Phe kia, bao gồm cả những người ủng hộ Ordinals, cho rằng đây là quyền tự do của người dùng. BIP-110, do Luke Dashjr – người duy trì Bitcoin Knots và đồng sáng lập OCEAN Pool – đề xuất, là một nỗ lực “phản dữ liệu hóa”. Nó giới hạn kích thước dữ liệu trong giao dịch, nhằm loại bỏ các bản khắc Ordinals. Nhưng vấn đề không chỉ là kỹ thuật.
Core: Mổ xẻ thất bại kỹ thuật
Đầu tiên, hãy nói về sự thật phũ phàng: BIP-110 không bao giờ có cơ hội sống. Ngay cả khi ngưỡng ủng hộ được hạ từ 95% xuống 55% – một dấu hiệu tuyệt vọng – tỷ lệ ủng hộ thực tế chỉ đạt đỉnh 2,53%. Vào thời điểm bài viết này được công bố, con số đó là 0,00%. Không một thợ đào có lý trí nào lại ủng hộ một đề xuất cắt giảm phí giao dịch của chính họ, đặc biệt khi Ordinals đang mang lại thu nhập đáng kể. Đây là bài học cơ bản nhất về kinh tế học thợ đào: lợi ích kinh tế luôn thắng ý thức hệ.
Nhưng câu chuyện không dừng lại ở đó. Vào ngày 9 tháng 8, một nhóm nhỏ những người ủng hộ BIP-110, dẫn đầu bởi OCEAN Pool và nhóm thợ đào Roughnecks, đã kích hoạt một đợt phân nhánh cứng (hard fork) từ Bitcoin. Họ tuyên bố sẽ tạo ra một chuỗi riêng, áp dụng BIP-110. Kết quả? Chỉ có 2 khối được khai thác trên chuỗi phân nhánh trước khi nó bị đóng băng vĩnh viễn tại khối 961,633. Trong khi đó, chuỗi chính của Bitcoin tiếp tục hoạt động trơn tru, hiện đã dẫn trước hơn 240 khối. 99,85% hashrate ở lại với Bitcoin chính – con số này nói lên tất cả.
Điều gì đã xảy ra? OCEAN Pool, bằng cách sửa đổi mẫu Stratum, đã âm thầm chuyển hướng hashrate của khách hàng sang chuỗi phân nhánh mà không có sự đồng ý rõ ràng. Trong 18 giờ, các thợ đào nghĩ rằng họ đang khai thác Bitcoin, nhưng thực tế họ đang ủng hộ một cuộc nổi loạn. Khi sự thật bị phát hiện, làn sóng phẫn nộ khiến hashrate của OCEAN giảm 96% chỉ trong vài giờ. Các thợ đào yêu cầu thay đổi lãnh đạo. Đây là một vụ bê bối vận hành: một pool khai thác đã lạm dụng quyền kiểm soát kết nối để thao túng hashrate của khách hàng.
Nhưng điều thú vị hơn là kế hoạch tiếp theo. Những người ủng hộ BIP-110, thông qua tác giả ẩn danh Dathon Ohm, đã tuyên bố sẽ ra mắt một đồng coin độc lập vào ngày 1 tháng 9. Đồng coin này sẽ thay đổi thuật toán PoW, khiến toàn bộ máy đào ASIC SHA-256 hiện tại trở nên vô dụng. Nói cách khác, họ sẽ tạo ra một blockchain hoàn toàn mới, bắt đầu từ con số 0. Nếu điều này xảy ra, nó sẽ đối mặt với vấn đề con gà và quả trứng: không có hashrate, không có bảo mật; không có bảo mật, không có giá trị.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác
Bạn có thể nghĩ rằng thất bại này là một tin xấu cho Bitcoin. Sai. Trên thực tế, nó củng cố luận điểm về tính không thể phân nhánh của Bitcoin. Hãy nhìn vào Bitcoin Cash: dù có một lượng ủng hộ đáng kể vào năm 2017, ngày nay nó chỉ có giá trị bằng 0,3% của Bitcoin. BIP-110 thậm chí còn không đạt được 1% hashrate. Thị trường đã định giá sự kiện này gần như bằng không – giá BTC vẫn ổn định ở mức 64.722 USD, tăng 0,6% trong 24 giờ. Các nhà đầu tư tổ chức như Michael Saylor đã tận dụng cơ hội để nhấn mạnh rằng “Bitcoin hoạt động chính xác như thiết kế”.
Tuy nhiên, có một điểm mù mà hầu hết mọi người bỏ qua: cuộc chiến trong nội bộ cộng đồng phát triển Bitcoin. Murch, một người đóng góp cho Bitcoin Core, đã đề xuất loại bỏ Luke Dashjr khỏi vị trí BIP Editor với lý do xung đột lợi ích. Dashjr vừa là người duy trì Bitcoin Knots (nơi triển khai BIP-110), vừa là đồng sáng lập OCEAN Pool. Điều này mở ra một vết nứt sâu trong quy trình quản trị Bitcoin mà không dễ hàn gắn. Nếu Dashjr bị loại, các BIP trong tương lai sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn, nhưng cũng có thể dẫn đến sự chia rẽ phe phái kéo dài.
Takeaway: Trách nhiệm và bài học
BIP-110 đã chết. Nhưng bài học của nó còn sống. Một đề xuất kỹ thuật, dù có ý nghĩa về mặt ý thức hệ, sẽ không bao giờ thành công nếu nó đi ngược lại động cơ kinh tế của những người vận hành mạng lưới. Các thợ đào không phải là những người lý tưởng; họ là những doanh nghiệp tìm kiếm lợi nhuận. Và OCEAN Pool đã tự biến mình thành một ví dụ về sự phản bội lòng tin: một pool khai thác không thể được tin tưởng để quyết định hướng đi của chính khách hàng của mình.
Đối với những người đang chờ đợi đồng coin ngày 1 tháng 9, tôi có một câu hỏi: Bạn có thực sự muốn đầu tư vào một thứ mà ngay cả những người tạo ra nó còn không thể thuyết phục được 3% thợ đào ủng hộ? Blockchain không tha thứ cho sự thiếu trung thực. Và sự thật ở đây là: Bitcoin vẫn đứng vững, còn cuộc nổi loạn đã chết ngay từ khi nó bắt đầu.
