Tôi đã đọc báo cáo phân tích về việc một PAC (Political Action Committee) có nguồn gốc từ ngành công nghiệp tiền mã hóa chi 1 triệu USD cho chiến dịch quảng cáo nhằm giữ chân Dân biểu Shri Thanedar tại Michigan. Thanedar là ai? Chỉ là một nghị sĩ đương nhiệm, không phải nhân vật nổi bật nhất trong Hạ viện. Nhưng ông ta nằm trong Ủy ban Dịch vụ Tài chính Hạ viện – nơi viết ra các dự luật về stablecoin, về cấu trúc thị trường, về việc liệu một token có phải là chứng khoán hay không.
Tôi dừng lại ở con số 1 triệu USD. Không phải vì nó quá lớn. Các PAC của Phố Wall chi gấp hàng chục lần con số đó mỗi chu kỳ bầu cử. Mà vì nó cho thấy một sự chuyển đổi chiến lược thầm lặng nhưng mang tính bước ngoặt của ngành công nghiệp này: từ một cộng đồng kỹ trị tin rằng 'mã lệnh là luật' (code is law), chúng ta đang chứng kiến sự trưởng thành đến mức đau đớn của một ngành công nghiệp phải thừa nhận rằng luật pháp do con người viết ra, không phải do máy tính tạo ra, mới là thứ quyết định sự sống còn.
Bối cảnh: Khi 'phi tập trung' phải đối mặt với Washington
Để hiểu vì sao 1 triệu USD này lại đáng chú ý, chúng ta cần lùi lại một chút. PAC là công cụ gây quỹ và chi tiêu chính trị hợp pháp tại Mỹ. Có hai loại chính: PAC truyền thống (bị giới hạn đóng góp) và Super PAC (có thể nhận không giới hạn từ công ty, cá nhân nhưng không được phối hợp trực tiếp với chiến dịch tranh cử). Trong nhiều thập kỷ, các ngành công nghiệp năng lượng, dược phẩm, tài chính truyền thống đã sử dụng PAC như một 'khoản phí bảo hiểm' chính trị ổn định.
Ngành crypto thì không. Trong giai đoạn 2017–2021, ngành này sống trong ảo tưởng rằng biên giới phi tập trung sẽ tự bảo vệ mình. Hãy nhớ lại câu chuyện năm 2017 của tôi với Aragon. Tôi đã đầu tư vào ICO của họ, tin vào lời hứa về một 'tòa án phi tập trung'. Khi tôi đọc whitepaper kỹ hơn, tôi nhận ra rằng cơ chế bỏ phiếu thực chất bị kiểm soát bởi đội ngũ sáng lập. Tôi viết bài phân tích 2000 từ trên Medium, cảnh báo rằng cấu trúc quản trị này có thể sụp đổ. Bài viết được 500 người đọc. Không ai hành động. Dự án sau đó gần như chết.
Bài học tôi rút ra: công nghệ có thể hoàn hảo đến đâu, thì con người vận hành nó vẫn là kẻ yếu nhất. Ở quy mô vĩ mô, điều đó cũng đúng với ngành công nghiệp này. Một giao thức DeFi có thể không có máy chủ trung tâm, nhưng nhà phát triển của nó vẫn phải ăn, vẫn phải trả thuế, và vẫn phải lo sợ ánh sáu năm tù vì vi phạm chứng khoán.
Năm 2022 là cú sốc đánh thức tất cả. Sự sụp đổ của FTX không chỉ là một vụ lừa đảo tài chính; nó là lời buộc tội của chính phủ Mỹ rằng toàn bộ ngành công nghiệp này thiếu sự giám sát. Ngay lập tức, Washington bắt đầu cuộc đàn áp. SEC kiện Coinbase, kiện Binance. Các ngân hàng từ chối phục vụ khách hàng crypto. Khi đó, ngành này mới hiểu ra: blockchain không thể chạy trốn khỏi địa lý chính trị.
Từ năm 2023, tiền bắt đầu chảy vào các PAC. Những cái tên quen thuộc như Coinbase, a16z, Ripple đứng sau các quỹ như Fairshake – một Super PAC chuyên đầu tư vào các cuộc đua song phương với mục tiêu duy nhất: đưa hoặc giữ những người thân thiện với crypto vào Quốc hội. Bây giờ, một trong những 'viên gạch' của chiến lược đó chính là 1 triệu USD cho Shri Thanedar.
Không phải ngẫu nhiên mà họ chọn Michigan. Đây là một bang công nghiệp, có truyền thống sản xuất ô tô. Nhưng gần đây, Michigan đang nổi lên như một trung tâm nghiên cứu AI và công nghệ. Và quan trọng hơn: Thanedar là một trong những tiếng nói hiếm hoi trong đảng Dân chủ sẵn sàng lắng nghe các vấn đề của ngành tài sản số. Giữ chân một người như vậy còn rẻ hơn việc phải chi cả chục triệu để thuyết phục một người mới từ đầu.
Phân tích cốt lõi: 1 triệu USD này thực sự mua gì?
Hãy quên đi khái niệm 'quảng cáo chính trị' thông thường. Số tiền này không hẳn để thay đổi suy nghĩ của cử tri Michigan. Michigan đã có sẵn một nhóm cử tri quan tâm đến crypto – theo một số khảo sát, khoảng 20% cử tri Mỹ coi chính sách crypto là một yếu tố bỏ phiếu. Một quảng cáo truyền hình 30 giây nói về việc Thanedar bảo vệ quyền tự do tài chính của người dân bang Michigan không hẳn nhắm vào những người đã quyết định.
Nó nhắm vào Thanedar.
Thông điệp mà PAC gửi đi là: 'Ông đã đứng về phía chúng tôi. Chúng tôi sẽ đứng về phía ông. Nhưng nếu ông lung lay, nguồn tài trợ này có thể chuyển sang đối thủ cạnh tranh trong kỳ bầu cử sơ bộ.' Nói cách khác, 1 triệu USD này là một dạng 'hợp đồng có điều kiện' – một động lực mạnh mẽ để một nghị sĩ nhớ rằng ông ta nên ưu tiên các dự luật về stablecoin hoặc cấu trúc thị trường.
Điều thú vị hơn nằm ở cấu trúc tài trợ. Khi chúng ta nói về SEC và các vụ kiện, chúng ta thường lo lắng rằng các token sẽ bị coi là chứng khoán. Nhưng nếu nhìn vào nguồn tiền của PAC, một phần đáng kể đến từ các công ty VC – những người nắm giữ cổ phần của các dự án và sàn giao dịch. Họ có 'lợi ích kép': họ muốn thanh khoản cho token, nhưng họ cũng muốn giá trị cổ phần của chính họ trong các công ty crypto được bảo vệ. Vì vậy, chiến lược chính trị này thực chất là bảo vệ một danh mục đầu tư rộng lớn hơn nhiều so với chỉ riêng các token.
Khi tiền PAC đến từ các quỹ đầu tư mạo hiểm như a16z – vốn có kinh nghiệm chính trị lâu năm ở Thung lũng Silicon – họ mang theo một tư duy khác hẳn. Họ không tin vào 'cách mạng'. Họ tin vào sự thương lượng. Họ sẵn sàng ngồi xuống với các nghị sĩ đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ để tìm điểm chung. Kết quả là một sự chuyển dịch trong cách hành xử: từ việc rao giảng về chủ quyền cá nhân và tự do tài chính – một thông điệp mang hơi hướng tự do – sang việc nhấn mạnh rằng Mỹ cần 'đổi mới có trách nhiệm' và 'bảo vệ người tiêu dùng'.
Tôi nhớ rõ năm 2020, khi làm thực tập sinh tại một quỹ đầu tư nhỏ ở Hà Nội. Tôi tự nguyện audit code của Yearn Finance v2. Tôi dành hai tháng trời để phân tích dòng tiền, phát hiện ra ba lỗ hổng nhỏ trong cơ chế quản lý phí. Tôi viết báo cáo 15 trang gửi cho team. Họ fix. Họ ghi nhận tên tôi trên Twitter. Lúc đó, tôi nghĩ rằng việc bảo vệ người dùng là viết ra các smart contract an toàn hơn, ít rủi ro hơn. Nhưng gần năm năm sau, tôi nhận ra sự thật phũ phàng: một giao thức an toàn về mặt kỹ thuật vẫn có thể bị xóa sổ chỉ vì một điều khoản pháp lý ở Washington.
Đó là lý do vì sao tôi xem 1 triệu USD này không phải là một khoản chi tiêu lãng phí. Nó là một khoản phí bảo hiểm. Và bất kỳ ai từng làm trong lĩnh vực bảo hiểm đều biết: bạn mua bảo hiểm không phải vì bạn nghĩ rủi ro sẽ xảy ra, mà vì nếu rủi ro xảy ra, bạn không thể tự trả nổi.
Góc nhìn phản trực giác: Sự thật mà các nhà lãnh đạo crypto không muốn nói ra
Bây giờ, đến phần khó chịu. Tôi muốn nói về sự thật mà những người đang chi tiền cho PAC này không muốn công khai thừa nhận.
Thực tế thứ nhất: Tiền không mua được sự công nhận tuyệt đối. Ngay cả khi Thanedar đắc cử, ngay cả khi một loạt các chính trị gia thân crypto khác ngồi vào Quốc hội, thì bộ máy hành chính (cơ quan quản lý như SEC, CFTC, Bộ Tài chính) vẫn có những quyền lực to lớn mà không một đạo luật nào có thể kiểm soát ngay lập tức. Quá trình chuyển hóa chính sách thành luật, rồi luật thành quy định cụ thể, rồi quy định thành hành động thực thi là một quá trình dài. Trong thời gian đó, các công ty crypto vẫn phải sống trong vùng xám.
Thực tế thứ hai: Sự phụ thuộc vào chính trị là một dạng tập trung hóa ngược. Ngành công nghiệp này sinh ra từ triết lý chống tập trung quyền lực. Chúng ta muốn loại bỏ trung gian tài chính. Nhưng khi chúng ta phụ thuộc vào việc một vài nghị sĩ ở Washington nghĩ gì về chúng ta, chúng ta đã tạo ra một điểm tập trung quyền lực mới. Và điểm tập trung đó còn nguy hiểm hơn một ngân hàng trung ương, vì nó không có nghĩa vụ tuyên bố minh bạch về lãi suất hay các quyết định của mình.
Hãy nhìn vào cách Fairshake PAC hoạt động. Họ không ủng hộ một đảng phái duy nhất. Họ tài trợ cho cả dân biểu Cộng hòa lẫn Dân chủ. Điều này thông minh ở góc độ chiến thuật – bạn không muốn đốt cầu nối với phe nào – nhưng nó đồng thời phản ánh một sự thật rằng đảng phái không quan trọng bằng lợi ích của những người nắm quyền. Nếu ngành này thành công trong việc mua được ảnh hưởng, thì chúng ta đang chơi theo đúng luật chơi của Phố Wall. Nhưng nếu Phố Wall đã trở thành một thứ mà crypto muốn thay thế, thì việc trở thành Phố Wall mới có gì để tự hào?
Thực tế thứ ba, và có lẽ là tàn nhẫn nhất: Rất nhiều dự án crypto vốn dĩ nên biến mất, và PAC không cứu được chúng. Trong thời kỳ tăng trưởng của thị trường, chúng ta đã chứng kiến hàng trăm dự án được gọi là 'phi tập trung' nhưng thực chất chỉ là một công ty với một token. Các quỹ đầu tư rót tiền, tạo ra sự tăng trưởng giả tạo, rồi rút lui khi thị trường đảo chiều. Không một đồng đô la nào từ PAC có thể thổi sức sống vào một sản phẩm không có nhu cầu thực. Nó chỉ có thể kéo dài thời gian hấp hối của những dự án như vậy bằng cách giảm áp lực pháp lý tức thì, nhưng không giải quyết vấn đề cốt lõi: sản phẩm của bạn có đáng để dùng hay không?
Tôi nhớ câu chuyện năm 2022, khi là PM của một giao thức lending nhỏ trong bear market. Nhiều người trong team muốn bỏ chạy. Tôi ở lại, viết 15 tài liệu giải thích về thanh lý và rủi ro cho người dùng. Nhưng tôi phải đối mặt với sự thật: nếu chúng tôi không xây dựng được sản phẩm thực sự hữu ích, thì việc có một PAC bảo kê chúng tôi ở Washington cũng vô nghĩa. Chính trị là về môi trường vĩ mô. Sản phẩm là về vi mô. Nếu vĩ mô tốt nhưng vi mô tệ, bạn vẫn chết.
Vậy điều gì đang bị bỏ qua?
Điều bị bỏ qua là các vấn đề kỹ thuật thực sự. Khi ngành này dành hàng triệu đô la cho quảng cáo chính trị, chúng ta đứng trước nguy cơ tự thuyết phục mình rằng vấn đề lớn nhất là pháp lý. Nhưng trong khi đó, hạ tầng kỹ thuật vẫn còn yếu: khả năng mở rộng, bảo mật người dùng, trải nghiệm onboarding, chi phí gas. Một chính sách thuận lợi sẽ không giúp một layer-1 mới cạnh tranh nổi với Ethereum. Một bộ luật tốt sẽ không khiến một DEX có thanh khoản tồi thành nơi giao dịch tốt được.
Điều hướng đến tương lai
Vậy, chúng ta nên đọc tin tức về 1 triệu USD này như thế nào?
Tôi đề xuất một cách đọc kép. Thứ nhất: đó là một dấu hiệu cho thấy ngành đã trưởng thành. Giống như một đứa trẻ bước vào tuổi trưởng thành, nhận ra rằng mình không thể làm mọi thứ một mình, rằng mình cần có những người bạn trong hệ thống để tồn tại. Điều đó là tốt.
Thứ hai: nó là minh chứng rõ ràng rằng 'phi tập trung' không đồng nghĩa với 'tự do khỏi chính trị'. Sẽ không có một thế giới nào mà blockchain thoát khỏi sự kiểm soát của nhà nước. Sẽ có một thế giới mà blockchain ảnh hưởng đến nhà nước đủ mạnh để tạo ra một môi trường có thể dự đoán. Đó là điều mà 1 triệu USD này nhắm tới.
Trong suốt 13 năm quan sát ngành này, từ Bitcoin trắng đến DeFi mùa hè, đến những ngày đen tối của FTX và bây giờ là chu kỳ bầu cử 2024–2026, tôi ngày càng ít tin vào những câu chuyện về 'cách mạng'. Tôi tin vào những thay đổi nhỏ, tích lũy, và thực dụng. Một nghị sĩ ở Michigan vẫn giữ ghế của mình, một PAC học cách chi tiêu hiệu quả hơn, một dự luật stablecoin được viết đi viết lại 10 lần cho đến khi vừa vặn với cả hai đảng. Tất cả những điều đó, trong mắt tôi, có giá trị lớn hơn một bài whitepaper đẹp đẽ về siêu phẳng.
Nhưng tôi vẫn trăn trở một câu hỏi: Khi chúng ta đã xây dựng được mạng lưới ảnh hưởng rộng khắp ở Washington, liệu những người đang nắm quyền lực đó có còn nhớ rằng họ đến đó để phục vụ cho một tầm nhìn lớn hơn – trao quyền tự do tài chính cho những người chưa được tiếp cận ngân hàng – hay họ sẽ trở thành một phiên bản mới của giới ngân hàng mà chúng ta từng muốn thay thế?
Câu trả lời không nằm ở sàn giao dịch, cũng không nằm ở Quốc hội. Nó nằm ở câu chuyện mà chúng ta kể cho chính mình.
