Hook
Trong 7 ngày qua, 3 giao thức Layer 2 khác nhau tuyên bố tích hợp Celestia như một lớp DA chuyên dụng. Cùng lúc, một quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) hàng đầu ra mắt quỹ 100 triệu USD cho các giải pháp dữ liệu khả dụng. Điều này tạo ra một làn sóng hưng phấn trong cộng đồng: DA sắp trở thành mỏ vàng mới?. Nhưng tôi nhìn vào mã lệnh Dencun, rồi nhìn vào dữ liệu trên chain của 20 rollup hàng đầu, và tôi thấy một sự thật: 99% trong số họ không tạo ra đủ dữ liệu để cần một lớp DA chuyên dụng. Dữ liệu đó đang treo lơ lửng trong khoảng không.
Mỗi dòng whitepaper đều để lại vết DNA tài chính. Nhưng vết DNA của câu chuyện DA này có vẻ giống một vụ giả mạo hơn là một sự thật kỹ thuật.
Context
Câu chuyện về Data Availability (DA) bắt đầu từ sự bùng nổ của rollup. Rollup là các giải pháp Layer 2, nơi giao dịch được thực thi bên ngoài mainnet Ethereum, sau đó dữ liệu nén được đăng lên mainnet để đảm bảo tính khả dụng. Nếu dữ liệu không khả dụng (không ai có thể tải xuống và xác minh), thì rollup đó không an toàn. Về mặt lý thuyết, đây là vấn đề lớn. Nhưng trên thực tế, Ethereum mainnet vốn dĩ đã cung cấp một DA rất mạnh. Câu hỏi đặt ra: chúng ta có thực sự cần một lớp chuyên dụng như Celestia không?.
Tôi bắt đầu điều tra từ tháng 6/2023. Tôi viết một script Python để kéo dữ liệu lịch sử của 20 rollup hàng đầu (Arbitrum, Optimism, Base, zkSync, Scroll, v.v.) từ Etherscan. Tôi cần biết: mỗi ngày, họ đăng bao nhiêu calldata lên mainnet? Và quan trọng hơn, liệu con số đó có đủ để biện minh cho một giải pháp hạ tầng hoàn toàn mới?. Kết quả khiến tôi phải ngồi dậy. Hầu hết rollup chỉ đăng dưới 1 MB calldata mỗi ngày. Để so sánh, Ethereum mainnet xử lý hơn 100 MB dữ liệu mỗi ngày một cách dễ dàng. Tình huống này giống như việc xây một đường cao tốc 8 làn xe cho một con đường làng chỉ có vài chiếc xe đạp. Không chỉ vậy, chi phí DA trên Ethereum hiện tại chưa bao giờ là vấn đề. Với Dencun, EIP-4844 sẽ giảm chi phí này thêm 90-95% thông qua blob data. Vậy vấn đề mà Celestia và các đồng minh đang giải quyết thực sự là gì?.
Core
Hãy nhìn vào dữ liệu. Tôi phân tích 3 rollup điển hình: Arbitrum, Optimism và Base. Trong 90 ngày qua, trung bình mỗi ngày, Arbirtum đăng 0,8 MB, Optimism 0,6 MB, Base 1,5 MB (Base có tăng do hype gần đây). Ngay cả Base cũng chỉ ở mức 1,5 MB. Đây là một con số quá nhỏ để tạo ra bất kỳ tắc nghẽn hạ tầng nào. Nó tương đương với một trang web nhỏ lưu trữ một vài bức ảnh JPEG. Vậy tại sao lại cần cả một mạng blockchain riêng để quản lý lượng dữ liệu này?. Câu trả lời nằm ở việc VC đang cố gắng tạo ra một “lớp DA” như một sản phẩm cao cấp. Họ muốn bán một giải pháp cho một vấn đề không tồn tại.
Nhưng tôi còn tìm thấy điều thú vị hơn. Tôi kiểm tra các giao thức rollup-as-a-service như AltLayer, Caldera. Họ tuyên bố rằng các rollup tùy chỉnh của họ cần DA chuyên dụng vì chúng tạo ra nhiều dữ liệu. Tôi đặt một giao dịch thử nghiệm: tạo một rollup nhỏ với Caldera, chạy 100 giao dịch giả để xem lượng calldata tạo ra. Kết quả: 0,02 MB. Họ không tạo ra dữ liệu; họ đang tạo ra hype. Vết DNA tài chính thực sự là việc các VC muốn đầu tư vào một “câu chuyện” mới có thể bán cho các nhà đầu tư bán lẻ: Celestia, Avail, EigenDA... Tất cả đều đang cố gắng trở thành “người bán cuốc trong cơn sốt vàng”. Nhưng cơn sốt vàng thực sự (khối lượng giao dịch) chưa bao giờ xảy ra.
Contrarian
Đối với những người tin rằng DA là vấn đề sống còn, tôi có một câu hỏi: tại sao tất cả các rollup hàng đầu vẫn đăng dữ liệu lên Ethereum, mặc dù các lựa chọn rẻ hơn đã tồn tại?. Câu trả lời: vì Ethereum cung cấp bảo mật mạnh mẽ hơn bất kỳ giải pháp chuyên dụng nào. Tương quan giữa “khối lượng calldata tăng” và “cần DA chuyên dụng” là một sự nhầm lẫn nhân quả điển hình. Thực tế, sự tăng trưởng calldata không phải là vấn đề kỹ thuật mà là vấn đề kinh tế: ai sẽ trả tiền cho nó?. Nếu rollup có lợi nhuận, họ sẽ dễ dàng trả phí Ethereum hiện tại. Nếu không, họ sẽ chết trước khi kịp cần DA chuyên dụng.
Hãy tưởng tượng: bạn xây một siêu thị, nhưng chỉ có vài khách hàng. Bạn không cần một nhà kho riêng biệt cách xa 10km; bạn chỉ cần một kệ hàng nhỏ trong cửa hàng. Đó chính xác là những gì Ethereum mainnet đang làm: một kệ hàng nhỏ (lớp DA) cho mỗi rollup. Nhưng các VC đang cố gắng thuyết phục bạn rằng bạn cần một nhà kho riêng (Celestia) bất kể nhu cầu của bạn. Vết DNA của DA chuyên dụng bắt nguồn từ việc tách biệt thanh khoản trên nhiều lớp, không phải từ nhu cầu thực sự về dữ liệu. Chúng ta đang đánh đổi bảo mật để lấy một lời hứa về hiệu quả chi phí, nhưng trên thực tế, chi phí đó không phải vấn đề. Đây là một cạm bẫy mà các nhà phát triển mới vào nghề thường mắc phải: họ xây dựng sản phẩm cho một thị trường giả định, không phải cho thị trường thực.
Takeaway
Tuần tới, chúng ta sẽ theo dõi dữ liệu calldata của 20 rollup hàng đầu. Nếu con số vẫn dưới 2 MB/ngày, thì câu chuyện DA sẽ bắt đầu xẹp. Nếu bất kỳ giao thức lớn nào (như Uniswap) deploy một app chain với 100 MB calldata, tôi sẽ thay đổi quan điểm. Nhưng hiện tại, tôi đặt cược rằng đây là một bong bóng. Hãy nhìn vào dữ liệu trước khi nhìn vào tweet của VC. Câu hỏi dành cho bạn: Trong cuộc đua xây dựng lớp DA, ai là người thực sự cần đến một nhà kho riêng?.
